تبلیغات
گنجینه تصاویر قرآنی - شفاعت در آموزه های قرآنی
 
شنبه 18 شهریور 1391 :: نویسنده : ایوب حسینی
شفاعت در آموزه های قرآنی
شفاعت و شفیع گرفتن پیامبران الهی و ائمه اطهار(ع) از جمله مسایلی است كه بسیاری از فرقه های اسلامی، به ویژه شیعیان به آن اعتقاد دارند.
اما اینكه شفاعت چگونه است و در چه شرایطی تحقق می یابد نكته ای قابل تأمل است كه بیان و شرح آن می تواند به روشن شدن اصل این موضوع كمك شایان نماید. نویسنده كوشیده است گذرا و اجمالی نگاهی به این مبحث داشته باشد. مطلب را با هم از نظر می گذرانیم.

مفهوم شفاعت

بارها در كودكی اتفاق افتاده كه كاری را انجام می دهید بی آن كه از پیامدهای آن آگاه باشید و یا اگر آگاه هستید از روی جهالت و هوس های زودگذر و احساسات آن را انجام می دهید. در این حالت است كه در برابر پدر قرار می گیرید و از خشم و عصبانیت رو زرد می كنید. تنها چاره كار وساطت مادر و دایی و خاله و عمه است كسانی كه پدر به نظرات آنان توجه می كند و كوتاه می آید. اگر پدربزرگ و مادربزرگی هم واسطه شود كه نور علی نور است. این جاست كه یكی پا پیش می گذارد و واسطه می شود و از پدر می خواهد كه از شما درگذرد. پدر نیز به حرمت و احترام دیگری كوتاه می آید و از او می گذرد. شفاعت به معنای همراهی كس دیگر برای پوزش خواهی است. از این روست كه در مفردات الفاظ قرآن كریم راغب اصفهانی درباره واژه شفاعت در قرآن آمده است، شفاعت، انضمام و پیوستن به دیگری برای یاری رساندن به وی و درخواست كمك از او است. كاربرد آن بیش تر در مورد قرار گرفتن مقامی برتر و گرامی تر در كنار شخصی پایین تر است. شفاعت در قیامت نیز همین معنا را دارد.(مفردات راغب اصفهانی ص 457 ذیل واژه شفع)

انواع شفاعت

البته علامه محمدحسین طباطبایی بر این باور است كه شفاعت گاهی تكوینی است كه به هر سببی در عالم اسباب اطلاق می شود و گاهی تشریعی است كه به عالم ثواب و عقاب و پاداش و كیفر مربوط می باشد و محل آن در آخرین موقف و ایستگاه قیامت است. در این جاست كه شفاعت كننده تقاضای مغفرت شفاعت شونده را می كند تا بدین وسیله وارد دوزخ نشود یا با شفاعت او برخی از كسانی كه وارد دوزخ شده اند بیرون آورده شوند. (تفسیر المیزان ج 1 ص 173)
خداوند در آیه 159 سوره آل عمران تأثیر وساطت و شفاعت پیامبران در پیشگاه خداوند برای آمرزش گناهان را مطرح می كند و در آیه 97 و 98 سوره یوسف نمونه ای از آن را بیان می كند. در آیه 64 سوره نساء خداوند توضیح می دهد كه چگونه شفاعت پیامبران می تواند تأثیرات شگرفی به جا بگذارد. به این معنا كه اگر مردمانی كه گناه پیشه كرده و بر خود ستم روا داشته بودند اگر پیامبران خویش را واسطه می كردند تا ایشان در پیشگاه خداوند واسطه می شدند دچار عذاب و خشم الهی نمی شدند. از این رو از امت اسلام می خواهد كه پیامبر(ص) را واسطه قرار دهند و شفاعت وی را همانند سخن خویش نشمارند؛ زیرا طلب و درخواست استغفار پیامبر(ص) در پیشگاه خداوند از ارج و قرب بسیاری برخوردار است و هرگز رد نمی شود. در آیه 79 سوره اسراء مقام شفاعت به عنوان مقامی والا و ارجمند در پیشگاه الهی مطرح می شود و در تفسیر نور الثقلین روایت می شود كه مراد از مقام محمود و پسندیده ای كه پیامبر(ص) با تهجد شبانه بدان دست می یابد مقام شفاعت امت است. (تفسیر نور الثقلین ج 3 ص 211 حدیث 402) بنابراین مقام شفاعت و كاربردهای آن نشان می دهد كه مقامی مهم و بلندی است كه كسی جز برخی از اولیای الهی بدان دست نخواهند یافت.

ویژگی های شفاعت

آیات قرآنی شفاعت های غیرالهی را یك اصل كلی بی فایده می شمارد. به این معنا كه در آیاتی تاسیس اصلی می كند كه آن عدم تاثیرگذاری شفاعت است. بنابراین نمی بایست امید به پذیرش و تاثیر شفاعت غیرخداداشته باشیم. از جمله این آیات می توان به سوره طه آیه 109 و یونس آیه 3 و سباء آیه 23 اشاره كرد كه در این آیات سخن خداوند اینگونه است: و لاتنفع الشفاعه عنده؛ شفاعت نزد پرودگار سودی نمی بخشد و یا عبارتی كه این مفهوم و معنا را بیان می كند.

شفاعت با اذن الهی

با این همه خداوند امید به شفاعت را در همین آیات و آیات مشابه بر می انگیزد و با استثنا كردن اشخاص و مسایلی شفاعت را مورد تاكید و تایید قرار می دهد. اشخاصی از اولیای خداوند در اموری جز شرك بالله استثنا می شوند تا این اشخاص به اذن الهی در اموری جز شرك به خداوند شفاعت كنند و گناهانشان آمرزیده و یا از دوزخ رهایی یابند پس از آن كه در آن وارد شده و گرفتار آن گردیده و زمانی در آن عذاب شده اند.
این اشخاصی كه مجاز می شوند تا به اذن و دستور الهی شفاعت كنند، بندگان خاص الهی هستند كه گاه از آنان به عباد مكرمون (انبیاء آیه 26 و 28) یاد می شود. البته این عباد مكرمون تنها انسان ها نیستند بلكه حتی فرشتگان خداوند نیز به اذن الهی می توانند در حق انسان ها و جنیانی كه شرك به خدا نورزیده اند شفاعت كنند. (انبیاء آیه 26 و 28 و نیز نجم آیه 26 و نگاه كنید مجمع البیان ج 7 و 8 ص 71 و نیز كشاف زمخشری ج 3 ص 113كه ولد در آیه را بر فرشتگان بار كرده اند)
بنابراین ویژگی مهمی كه قرآن برای شفاعت بیان می كند در غیر شرك به خداوند و از سوی برخی اولیای خاصی است كه از مقام بلند و محمودی برخوردار می باشند.
در آیه 255 سوره بقره و آیه 3 سوره یونس و آیات دیگر تاثیر شفاعت این شافعان خاص را منوط به اذن الهی دانسته است كه خود شرطی مهم و اساسی است. از این رو شفاعت بدون اذن الهی در قیامت تاثیری نخواهد گذاشت و فایده و سودی برای شفاعت شوندگان ندارد . (بقره آیه 123 و 254 و مریم آیه 85 و 87)

شرایط شفاعت

قرآن برای شفاعت شفاعت كننده و شفاعت شونده شرایطی را مطرح كرده است كه از مهم ترین شرایط در شفاعت كننده داشتن مقام محمود و كرامت است. تنها برخی از اولیای الهی به این مقام دست می یابند و از میان بندگان الهی شماری اندك هستند كه می توانند در برابر خداوند ایستاده و تقاضای بخشش و شفاعت در حق دیگران نمایند.

دوری از شرك

از شرایط مهم شفاعت شونده این است كه اهل توحید و از شرك به خدا مبرا باشد. خداوند در آیه 86 سوره زخرف ملاك برخورداری از مقام شفاعت را توحید و اعتراف به آن دانسته است. علامه طباطبایی مقصود از عبارت شهد بالحق را اعتراف به توحید دانسته و آن را شرط اساسی برای شفاعت بر می شمارد. (المیزان ج 18 ص 127)
در برخی از آیات نیز از جمله آیه 72 سوره مریم بر این حكم و قضای الهی تاكید می شود كه همه كافران و فاسقان و مشركان وارد دوزخ می شوند و از این میان كسانی كه از پلشتی ها دوری ورزیده اند از دوزخ رها می شوند. در آیه دیگر توضیح می دهد كه مخلدان در دوزخ تنها اهل شرك می باشند؛ زیرا خداوند از همه گناهان به شفاعت و یا غیرشفاعت می گذرد و فقط از گناه كسانی كه شرك ورزیده اند نمی گذرد.

خشیت از خداوند

آیه 28 سوره انبیاء یكی از شرایط شفاعت كننده را خوف و خشیت از خداوند بر شمرده است چنان كه در همین آیه آنان را اهل رضایت دانسته است. این بدان معناست كه برای شفاعت كننده شرایط سخت و دشواری است كه از آن جمله می توان به رضایت و خشنودی خداوند از شفاعت كننده اشاره كرد. این شرط خود بیانگر آن است كه تنها برخی از اولیای الهی كه به مقام رضا دست یافته می توانند شفاعت كنند. از این رو می بایست مقام رضا را از مقامات عباد مكرمون دانست.
به سخن دیگر عباد مكرمون كسانی هستند كه از ویژگی ها و صفات خاصی برخوردار می باشند كه از جمله آن ها دارا بودن مقام رضا (انبیاء آیه 26 تا 28) عقل و خردورزی كامل (زمر آیه 43) علم به استحقاق شفاعت شوندگان و آگاهی به ذات و خصوصیات آنان (از ظاهر و باطن و خفی و اخفی) كه علم خاص و آگاهی تام و تمامی است (زخرف آیه 6) قدرت بر تاثیرگذاری (یس آیه 23 و نیز یونس آیه 18) و مالكیت و فرمانروایی (زمر آیه 43 و 44 و نیز نجم آیه 25 و 26) می باشد.
اگر به شرایط شفاعت كننده در این آیات توجه شود دانسته می شود كه تنها برخی از بندگان خاص می توانند دارای این ویژگی ها باشند تا بتوانند به مقام شفاعت برسند. شخصی كه دارای علمی همانند علم الهی باشد و قدرت و مالكیت تصرف در كائنات داشته باشد تنها خلیفه الهی و انسان كاملی است كه در دنیا در مقام خلافت كامل بوده است. این بیانگر آن است كه تنها اولیای معصوم چون پیامبر(ص) و امامان(ع) می توانند به چنین مقامی دست یابند و از پیامبران(ع) نیز تنها آن هایی كه به مقام خلافت الهی كامل دست یافته باشند.
از شرایط شفاعت شونده نیز یك شرط اساسی مطرح است كه آن توحید و عدم شرك به خداوند است و در حقیقت هركسی هرگناهی داشته باشد و حتی معاد و نبوت را نپذیرفته باشد به شرط آن كه اهل توحید باشد می تواند از دوزخ رها شود و درحقیقت جزو خالدین در دوزخ نخواهد بود و به حكم توحید از دوزخ رهایی می یابد. اینان كسانی هستند كه از شفاعت عام پیامبر(ص) برخوردار خواهند شد. البته برخی شفاعت را تنها تا موقف اخیر پیش از دوزخ دانسته اند ولی با توجه به حكم الهی و كرامتی كه به پیامبر(ص) داده شده است می توان گفت كه شفاعت ایشان شامل كسانی هم می باشد كه در دوزخ نیز می افتند و با شفاعت آن حضرت(ص) رهایی می یابند و پس از دوزخ و تعذیب از اخلاد آن رها می شوند. این همان مقام ارتضا است كه بدان پرداخته می شود.
هركسی از شفاعت شوندگان در مرتبه ای از شفاعت برخوردار می شوند. برخی در موقف های دنیوی و یا برزخی و برخی دیگر در مواقف قیامتی و برخی دیگر در دوزخ از شفاعت آن حضرت(ص) برخوردار می گردند.
شفاعت كنندگان در آخرت متعدد هستند و هریكی گروهی را شفاعت می كنند. (مدثر آیه 48) از این رو هر معصومی كه در مقام انسان كامل و مكرمیت است به شفاعت برمی خیزد.
قرآن شماری را به طور مشخص به عنوان شفاعت كننده برشمرده است كه از آن میان می توان به حضرت ابراهیم(ع) اشاره كرد. وی حتی در دنیا خواست كه برای چند گروه شفاعت كند كه از جمله آنان قوم لوط بوده است. (هود آیه 74 و 76) با این همه آن حضرت مامور می شود تا از شفاعت از این گروه دست بردارد؛ زیرا عذاب ایشان حتم و حكم قطعی الهی بوده است. شاید علت این كه شفاعت از سوی آن حضرت مطرح می شود از آن روست كه آنان را مردمانی موحد ولی فاسق بر می شمارد، زیرا یكی از علل عذاب در دنیا فسق افراد و یا جامعه است. یعنی افرادی كه اهل ایمان و توحید هستند و مشرك نیستند ولی اهل فسق و فجور هستند به غضب الهی دچار می شوند و این ها در آخرت نیز پس از عذاب دوزخ به حكم این كه خالدین تنها اهل شرك می باشند از دوزخ رهایی می یابند. مجادله گری حضرت(ع) با فرشتگان شاید با توجه به این مسئله بوده است. والله اعلم (همان)
پس از شفاعت است كه شفاعت شوندگان از خوف و ترس رهایی می یابند و تا آن زمان در خوف و ترس قرار دارند به ویژه كه شعله ور شدن دوزخ را می نگرند كه به سوی ایشان می آید. با شفاعت است كه آرامش در ایشان تحقق می یابد. (سباء آیه 23 نگاه كنید مجمع البیان ج 7 و 8 ص 609).
پیامبر اكرم(ص) از دیگر كسانی هستند كه اهل شفاعت می باشند. (آل عمران آیه 159 و نیز نساء آیه 64 و 113 و انفال آیه 33 و آیات دیگر)
از خصوصیات و ویژگی های اختصاصی پیامبر(ص) آن است كه در روز قیامت از شفاعت گسترده ای برخوردار می باشد و خداوند در بیان شفاعت ایشان می فرماید: ولسوف یعطیك ربك فترضی (ضحی آیه 5)
در روایتی منقول از امام باقر(ع) آیه مزبور به شفاعت تفسیر شده است (تفسیر فرات كوفی ص 571 و بحار الانوار ج 8 ص 57) و از آن استفاده می شود كه شفاعت آن حضرت گسترده و پردامنه است تا آن جایی آن حضرت شفاعت می كند تا خشنود شود. (مجمع البیان ج 9 و 10 ص 765)
فرشتگان (انبیاء آیه 26 و 28 و سبا آیه 23 و نجم آیه 26 و غافر آیه 49) و نیز مومنان (مریم آیه 87) البته در برخی از درجات (مجمع البیان ج 5 و 6 ص 820 و المیزان ج 14 ص 111) و نوح(ع) (هود آیات 37 و 45) و اصحاب اعراف (اعراف آیه 47) از اهل شفاعت هستند كه می توانند شفاعت كننده و ماذون به آن است.
این ها بخشی از مسایل و مباحثی است كه قرآن بدان پرداخته مباحثی دیگر نیز دراین حوزه مطرح شده كه در نوشتاری دیگری بدان پرداخته خواهد شد.



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


جمعه 16 تیر 1396 18:44
I'm extremely pleased to discover this great
site. I want to to thank you for your time just for this wonderful read!!
I definitely loved every bit of it and I have you book marked
to look at new things in your website.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 08:14
Hi! I've been following your weblog for some time now and finally got the courage to go ahead and give you a shout out from Atascocita Texas!
Just wanted to say keep up the good job!
یکشنبه 27 فروردین 1396 17:26
We're a gaggle of volunteers and opening a new scheme in our community.
Your website provided us with useful information to work on. You have done a formidable task and
our entire group shall be thankful to you.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


گنجینه تصاویر قرآنی
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : ایوب حسینی
نویسندگان
نظرسنجی
نظر شما در مورد فوتووبلاگ گنجینه تصاویر قرآنی ؟







آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
فوتوبلاگ قرآنی صورالمبین
كد لوگوی ما
کلیپ نما اشتراک ویدئو و کسب درامد